AVAX Rehberi

Avalanche subnet nedir? Eski subnet ile güncel L1 arasındaki fark

Avalanche Subnet ile L1 aynı mı? Etna sonrası doğrulayıcı koşullarını, C-Chain farkını ve işlem ücretini hangi zincirin belirlediğini öğrenin.

Avalanche subnet, bir veya daha fazla zinciri doğrulamak üzere çalışan bir doğrulayıcı kümesidir. Avalanche’ın güncel belgelerinde özel ağlar için Avalanche L1 adı kullanılır. Etna güncellemesi L1 doğrulayıcılarının kurallarını değiştirdiği için eski subnet anlatımlarındaki her teknik koşul bugün geçerli değildir.

Primary Network, özel Avalanche L1 ve doğrulayıcı ilişkisinin şeması
Primary Network, özel Avalanche L1 ve doğrulayıcı ilişkisinin şeması

Subnet, blokzincir ve sanal makine hangi işi yapar?

Zincir, uygulamanın verilerini ve işlemlerin oluşturduğu durumu taşır. Doğrulayıcı kümesi ise bu zincirde hangi durumun kabul edileceği üzerinde uzlaşır. Sanal makine, işlemlerin nasıl yorumlanacağını ve hangilerinin geçerli sayılacağını belirleyen çalışma ortamıdır. Bir ekip kendi Avalanche L1’ini tasarlarken bu rolleri bir arada kullanır. Kullanıcı açısından hepsine tek bir “ağ” adı verilse de işlem ücreti, akıllı sözleşme ve doğrulama soruları farklı bileşenlere aittir.

Resmî mimari bir blokzincirin tek bir Avalanche L1 doğrulayıcı kümesi tarafından doğrulandığını, bir kümenin ise birden fazla zinciri doğrulayabildiğini belirtir. Bir düğüm birden fazla ağda çalışabilir. Buradan iki ağın bütün doğrulayıcılarının aynı olduğu sonucu çıkmaz. Üyelik ve yapılandırma ayrı olabilir. Bir geliştirici başka bir L1’de çalışabilmek için o zincirin adres, gaz ve katılım ayarlarını ayrıca incelemelidir.

Avalanche Primary Network özel bir ağ örneğidir ve X, P ile C-Chain’i doğrular. C-Chain genel akıllı sözleşme ortamıdır. P-Chain doğrulayıcılar ve staking gibi ağ yönetimi kayıtlarında rol alır. X-Chain varlık işlemleri için tasarlanmıştır. Bir uygulamanın C-Chain üzerinde akıllı sözleşme dağıtması, kendi doğrulayıcı grubunu veya kendi blokzincirini oluşturduğu anlamına gelmez. Ayrı L1 iddiasını doğrulamak için zincir yapılandırması ve ana ağ kaydı aranır.

Etna öncesi ve sonrası kuralı neden ayırmak gerekiyor?

Eski modelde özel subnet’i doğrulayan düğümlerin Primary Network’ü de doğrulaması ve bu nedenle Primary Network koşullarını karşılaması gerekiyordu. Yazılarda sık görülen “her subnet doğrulayıcısı 2.000 AVAX stake eder” cümlesi bu dönem bağlamında okunmalıdır. ACP-77 ile gelen Etna modeli, yeni L1 doğrulayıcılarına Primary Network’ün tamamını doğrulamadan faaliyette bulunma imkânı verir. Onlar için P-Chain üzerinden süregelen L1 doğrulayıcı ücreti ve kendi L1’lerinin üyelik koşulları söz konusudur. Primary Network doğrulayıcısının 2.000 AVAX alt sınırı ayrı bir kural olarak varlığını sürdürür.

Bunu bir tarihte bütün zincirlerin aynı yapılandırmaya geçtiği şeklinde yorumlamayın. Eski bir subnet varlığını sürdürebilir veya belirlenmiş bir işlemle yeni L1 modeline dönüştürülebilir. ACP-77, mevcut model için geriye dönük davranışı ayrıca tanımlar. Bir araştırmada projenin sadece kuruluş duyurusunu okumak yerine mevcut ağ yapılandırmasını veya dönüşüm kaydını araştırın. İki haber farklı tarihlerden alınmışsa doğrulayıcı maliyetine ilişkin ifadeleri aynı anda geçerli kabul etmek yanıltıcı olur.

Güncel ücret yapısı da iki ayrı kişiyi ilgilendirir. L1 doğrulayıcısının P-Chain kayıt ücreti, son kullanıcının L1’de işlem imzalarken ödediği gazla aynı satır değildir. Ekip kendi işlem ücreti tasarımını belirleyebilir. Gazın hangi tokenla ödendiğini zincirin belgelerinden doğrulayın. Primary Network ücreti anlatan bir tablo, otomatik olarak farklı bir L1 için cüzdan hesabınızın masrafı değildir.

Bir L1 ağının güvenliğini okurken hangi noktalar önemlidir?

Bir zincirin Avalanche teknolojisine dayanması, tüm işlemlerinin Primary Network’ün doğrulayıcıları tarafından onaylandığını veya tüm zincirlerde aynı katılım ölçütlerinin uygulandığını göstermez. Ayrı L1 için doğrulayıcılığa kimlerin girebildiğini, doğrulayıcı setinin kim tarafından değiştirilebildiğini ve yükseltme yetkilerinin nasıl yönetildiğini öğrenmek gerekir. Bazı kullanımlar açık üyeliği, bazı kurumsal uygulamalar izinli doğrulayıcılığı tercih edebilir. İzinli ağın kurumsal hedefe uygun olması, kullanıcının varlıkla ilgili bütün taleplerinin garanti edildiği anlamına gelmez.

Avalanche Interchain Messaging, kısaca ICM, zincirler arası mesajlaşmada gönderen zincirin doğrulayıcı imzalarının denetlenmesini sağlar. Bu mekanizmanın bulunması tek tıkla her tokenın herhangi bir L1’e taşınabilmesi demek değildir. Token uygulamasının belirli ağı desteklemesi, uygun sözleşmelerin kurulması ve mesajın hedefte doğru işlenmesi gerekir. Bir köprü veya taşıma işlemi değerlendirilirken her iki zincirin yanı sıra kullanılan uygulamanın kendi güvenlik ve işletim koşulları da okunur.

Gördüğünüz ifade Sorulacak doğrulama sorusu
Avalanche üzerinde çalışıyor C-Chain sözleşmesi mi, bağımsız L1 mi?
Özel veya izinli ağ Doğrulayıcıyı ve kullanıcıyı hangi kurum veya kural kabul ediyor?
AVAX tabanlı altyapı Son kullanıcı gazı hangi zincirde hangi varlıkla ödüyor?
Cüzdan uyumlu Hangi ana ağ kimliği ve RPC ayarları gerekiyor?
Zincirler arası destek Hangi token, hangi yönde ve hangi uygulama ile taşınabiliyor?

Kullanıcı olarak bir ağı belge üzerinden doğrulayın

Uygulamanın kendi sayfasından resmî ağ belgelerini açın. Ana ağ ve testnet kayıtlarını ayrı okuyun. EVM uyumlu bir ağ için sayısal zincir kimliğini, RPC alan adını, gezgini ve gaz varlığını karşılaştırın. EVM ağı olmayan bir zincir için EVM ağ kimliği beklemek yerine o ağın verdiği yerel kimlik ve cüzdan akışını takip edin. Zincirin genel Avalanche gezgininde veya proje gezgininde karşılığı olup olmadığını kontrol edin. Başka bir yerde aynı isimle görünen tokenı yalnızca logoya bakarak bu zincirin yerel varlığı saymayın.

Kaynaklarda farklı tanımlarla karşılaşırsanız tarih ve nesneyi not edin. Geliştirici duyurusu ilk tasarımı, ana ağ gezgini çalışan bir ağı, varlık sözleşmesi o ağdaki bir token sürümünü belgeleyebilir. Bu üç kaynak birbirini tamamlar. Tarihî subnet terimine rastladığınızda doğrudan hata olduğunu düşünmeden, metnin dönüşümden önce mi sonra mı yazıldığını kontrol edin.

Bir ağı cüzdana eklemek için onay vermeden önce kaynağın uygulamanın resmî belgesine uyduğunu teyit edin. Zincir görünümü değiştiğinde adres biçimi aynı kalabilir. Aynı adres biçimi kullanıldığı için varlığın başka bir ağda da görüneceğini düşünmeyin. Ekranda saldo farklıysa önce işlemin kayda geçtiği ağı ve token sözleşmesini okuyun. Bu ayrım, özellikle proje uygulaması bir yatırımı C-Chain’den kabul ederken başka işlemlerini kendine ait L1 üzerinde yürütüyorsa önem kazanır.

İzinli ağ ve genel erişim aynı anda nasıl mümkün olur?

Bir ekip, bir L1’de doğrulayıcı olarak kimlerin görev alacağını sınırlandırırken zincir gezginini herkese açık tutabilir. Başka bir ağda bir uygulamanın sözleşmelerine erişim için kullanıcı kimliği veya yetki gerekirken, zincirin kendisi daha açık bir altyapı modeline sahip olabilir. Bu örneklerde okuyucu için asıl soru “kim neyi yapabilir?” sorusudur. İşlem geçmişini görmek, yeni işlem göndermek, doğrulayıcı olmak ve ağın kurallarını değiştirmek dört ayrı yetki alanıdır.

Bir kurumsal ortaklık duyurusunda geçen “özel ağ” ifadesinden bütün katılımcıların işlemlerinin gizli olduğu sonucu otomatik olarak çıkmaz. Görünürlük ve katılım kurallarını proje açıklar. Kullanıcı olarak bir varlığı farklı bir zincire yollamadan önce hedef uygulamanın o transferi tanıyacağını da denetleyin. Adres ve zincir kimliği doğru olduğu halde sözleşmenin izinli katılım modeli yüzünden bir işlev size açık olmayabilir.

Geliştiricilerin bağımsız ağ kurmak yerine mevcut bir ağda sözleşme dağıtmayı tercih ettiği durumlar da vardır. Bu karar daha az altyapı yönetimi gerektirebilir. Buna karşılık bağımsız L1, ekip için ücret tasarımı ve doğrulayıcı seçimi üzerinde daha fazla söz hakkı sağlar, ayrıca ayrı operasyon ve güvenlik sorumluluğu doğurur. Bir projenin amaçlarını okurken avantajın hangi yetkiye, yükün hangi işletim görevine karşılık geldiğini yan yana yazın.

Bir L1 ilanında farklı bir yerel gas tokenı belirtilmesi AVAX’ın o sistemle hiçbir ilişkisi bulunmadığını göstermez. L1 doğrulayıcısının kayıt tarafındaki AVAX harcaması ile uygulama kullanıcısının cüzdanında gördüğü ücret farklı katmanlardadır. Karşılaştırmalarda aktörü ve zinciri yazarsanız iki maliyet aynı kutuya düşmez.

Sık sorulan sorular

Bir Avalanche L1, Ethereum rollup’ı mı sayılır?

L1 modelinde zincirin kendi doğrulayıcı kümesi bulunur. Bir rollup’ı değerlendirirken işlemlerin hangi ana zincirde sonuçlandırıldığı ve kanıtların nasıl kontrol edildiği ayrı sorulardır.

Bir ekip önce test ağı kurup sonra aynı kimliği ana ağda kullanabilir mi?

Testnet ve ana ağ ortamını ayrı doğrulayın. Uygulama adının veya token sembolünün aynı görünmesi ağ kayıtlarının ve bakiyelerinin aynı olduğu anlamına gelmez.

Güncel belgeler L1 diyor ama gezgin adresinde 'subnets' geçiyor. Bu normal mi?

Eski bağlantı yollarında ve bazı araçların alan adlarında Subnet ifadesi yaşayabilir. Gezgindeki güncel zincir tanımını ve projenin kendi belgelerini esas alın.

Kaynaklar